Jednolita metoda prowadzenia profilaktyki zintegrowanej
czyli system wspomagania wychowania wg. metody „CUDER”
Proponowany system profilaktyczny jest nowatorskim ujęciem pracy wychowawczej opartej na wartościach i zasadach towarzyszących prawidłowemu rozwojowi człowieka. Profilaktyka zintegrowana, obejmuje swoim oddziaływaniem dzieci, młodzież oraz dorosłych (rodzice, nauczyciele). Rozumiana jest jako działanie wspomagające wychowanie oraz chroniące przed szeroko rozumianymi zagrożeniami w rozwoju. Realizowana systemowo pozwala zmniejszać całe spektrum zagrożeń: alkoholizm, narkomania, agresywność, przestępczość, wyuzdanie, rozpacz itp. W systemowej, długofalowej wersji powoduje zmiany postaw u dzieci i młodzieży oraz poprawia bezpieczeństwo w szkole i relacje w rodzinie.
Obrazowo można przedstawić system „CUDER” jako przygotowanie młodych do konfrontacji z trudnościami życia, poprzez uporządkowanie ich relacji, emocji, duchowości, rozumu i fizyczności z założeniem, że sfera duchowa jest sferą zarządzającą pozostałymi, jest sferą motywującą do rozwoju. Koncentrujemy się na obniżaniu poziomu napięć (lęku) u młodych ludzi stosując dwie główne strategie profilaktyczne. Pierwsza to inicjowanie i wspieranie w rozwoju młodych ludzi, wskazywanie na radość płynącą z procesu rozwoju oraz wzmacnianie relacji w rodzinie i grupie, druga to zmniejszanie siły zagrożeń, poprzez wskazywanie zagrożeń czyli ”pułapek” i uczenie radzenia z sobie z nimi.
Pokazujemy, że człowieka można rozumieć jako jedność pięciu nierozerwalnie połączonych sfer: ciała, umysłu, ducha, emocji, relacji. Od pierwszych liter “CUDER” bierze swoją nazwę. Mówiąc o rozwoju, zagrożeniach, relacjach odnosimy się do sfer, by łatwiej przedstawić skomplikowane nieraz pojęcia. Zagrożenia przedstawiane są jako pułapki na drodze rozwoju, opisujemy je i pozwalamy młodzieży rozmieścić na lokalnej mapie, uczymy pokonywać pułapki a jednym z lepszych na to sposobów jest rozwój. Człowiek poukładany we wszystkich swoich sferach jest zabezpieczony przed pułapkami.
Projekt jest kierowany przede wszystkim do uczniów gimnazjum, ale może być realizowany w starszych klasach podstawowej szkoły. Obejmuje swoim działaniem rodziców oraz wychowawców. W klasach pierwszych koncentrujemy się na integracji grupy, rozwoju refleksyjności oraz podejmowaniu trafnych decyzji, poprzez realizowanie programów “Archezja”, „Noe” oraz „Saper”. W klasach drugich pracujemy głównie nad sferą emocji i relacji realizując program “Gra Profilaktyczna CUDER”. W klasach trzecich poprzez „Archipelag skarbów” pokazujemy pozytywne aspekty budzących się z nową siłą impulsów seksualnych oraz emocjonalno-uczuciowych związanych z zakochaniem, a także złością i gniewem. Wśród uczniów są liderzy, których wyławiamy i pozytywnie ukierunkowujemy, aby młodszym od siebie wskazywali drogę rozwoju. W projekcie przewidziane są kontakty z rodzicami i nauczycielami, głównie na spotkaniach podczas wywiadówek. Ponadto na terenie każdej współpracującej z projektem gminy proponujemy utworzenie klubu pedagoga.
Ośrodek Archezja od kilku lat praktycznie realizuje, jednocześnie ewaluując projekty, które składają się na opisany wyżej system. Program “Archezja” jest realizowany od 5 lat i wyniki ewaluacji pokazują ze poprawia relacje w klasach, rozwija refleksyjność i uczy podejmowania decyzji (około 60% uczestników potwierdza to wpisem do księgi), program jest lepiej przyjmowany przez chłopców niż przez dziewczyny. Zajęcia są prowadzone w plenerze, w formie wycieczki – podróży z przewodnikami, młodymi liderami, których postawy i poglądy można polecać do naśladowania. Jest to podróż filozoficzna w czasie i przestrzeni, która wymusza przemyślenia. Zajęcia nawiązują do historii neandertalczyka, jednocześnie poruszają tematy bardzo aktualne dla współczesnego człowieka. Pracujemy w Ojcowskim Parku Narodowym, na zamku, w jaskini oraz w zrekonstruowanej wiosce z pradziejów, tytułowej Archezji. Prowadzący, w czasie zajęć podkreśla ważność podejmowania trafnych decyzji w życiu człowieka, a także integruje grupę i niejako przy okazji rozbudza zainteresowania i podpowiada sposoby na twórcze spędzanie wolnego czasu. Spotkanie ma być początkiem pracy z liderami środowiskowymi. Ewaluacja programu i późniejsze przygotowanie sprawozdania pomaga w dalszej pracy wychowawcy. Motywem przewodnim „Archezji” jest pokazanie dzieciom i młodzieży konieczności kierowania się w życiu wartościami, akceptacji samego siebie i budowanie dobrych relacji z innymi. Zajęcia mają też cel edukacyjny (historia, geografia), który został płynnie wkomponowany w całość. Program uczy jak radzić sobie z trudnymi emocjami. Jest początkiem serii zajęć realizowanych w szkole.
Jako kontynuację zajęć (klasy drugie), proponujemy grę „CUDER” – łączącą cechy gry planszowej i RPG. Celem gry jest doprowadzenie do jak najpełniejszego rozwoju bohatera gry (pionka) przez wędrowanie po świecie, pokonywanie pułapek i wyszukiwanie miejsc, gdzie można spotkać ludzi wspierających w rozwoju. Grę wygrywa ten z graczy, który pierwszy wprowadzi maksymalnie rozwiniętego bohatera do bezpiecznej osady. Kolejni gracze jednak nie przegrywają, celem gry jest bowiem rozwój postaci a nie czas rozegrania gry, tak więc każdy gracz może zakończyć grę z sukcesem. Stosowanie jako planszy, mapy gminy gdzie mieszkają gracze, umożliwia zdiagnozowanie zagrożeń występujących na terenie danej miejscowości. Rozgrywki w „CUDERa” stwarzają okazję do rozważań o tym jak pomóc wychowankowi, by lepiej rozumiał on obiektywną, realną sytuację, w której się znajduje oraz by zajął dojrzalszą postawę wobec wszystkiego, co dzieje się w nim samym i wokół niego. Wszelkie działania, które wpisują się w model “CUDER”, nawet nie będąc planowane jako element systemu a realizowane dotychczas, mogą go wzmacniać.
Pobierz artykuł: ks. Marek Dziewiecki – Profilaktyka uzależnień
Pobierz artykuł: Dariusz Zalewski – Czas powrócić do wychowania cnót
Poradnik Mistrza Gry
Filozofia – Personalizm (łac. persona; osoba) to jeden ze współczesngych kierunków filozoficznych, który akcentuje w swoich rozważaniach pojęcie osoby, jako indywidualnego i niepowtarzalnego bytu. Personalizm czerpie inspiracje z nauczania Arystotelesa, św. Tomasza z Akwinu oraz św. Augustyna, którzy za podstawę rzeczywistości uznawali osobę ludzka. Człowiek według personalistów został obdarzony przez Boga wolnością i godnością, celem jego egzystencji jest więc nieustanne dążenie do Niego. Według personalizmu katolickiego religia tworzy wieź osobową człowieka z Bogiem. Sam człowiek jako byt jest dynamiczny, nieustannie się staje i realizuje poprzez działanie. Personaliści wyróżnili dwie płaszczyzny człowieka, tj:
1. człowiek jako jednostka, która jest:
- bytem fizycznym i gatunkowym, częścią świata materialnego (Maritain),
- istotą przeznaczoną do życia w społeczeństwie,
- istotą podlegającą prawom przyrody (K. Wojtyła),
2. człowiek jako osoba, która jest:
- bytem duchowym i intelektualnym, charakteryzujący się wolnością i godnością,
- niepowtarzalna, wolna i niezależna od tego co ją otacza,
- nieskończonym wszechświatem natury duchowej.
Według personalistów nie należy ujawniać dualizmu człowieka, ponieważ jednostka i osoba to dwa bieguny tej samej istoty. J. Maritain głosił, że człowiek jest „w całości jednostką i w całości osobą”.
Senior CUDER
Drodzy,
Cieszymy się, że nasza gra trafiła w Wasze ręce. Głęboko wierzymy, że dzięki niej odkryjecie nieznane zakątki siebie samych, poznacie nowych przyjaciół, spędzicie miło i przyjemnie czas i odnajdziecie sens w tym co dzieje się w Waszym życiu.
Życzymy Wam, żebyście dzięki tej grze doświadczali pozytywnych chwil, cudownych odkryć, radosnych wspomnień i wspaniałego czasu spędzonego wśród innych. A pytania, zadania i wyzwania z kart niech będą dla Was wartościowym wyzwaniem i inspiracją do dalszego rozwoju.
Powodzenia!
Zespół Archezja
Senior CUDER – doceniona innowacja prosto z Zielonek
Na początku był CUDER, czyli gra profilaktyczna wymyślona i opracowana przez Tomasza Gubałę i Fundację ARCHEZJA. CUDER przygotowany został dla młodych ludzi po to, by mogli w teorii skonfrontować się z trudnościami życia zanim spotka ich to w praktyce. Gra pomaga uporządkować takie strefy życia jak: relacje z innymi, własne emocje, duchowość, rozum i fizyczność. Już od wielu lat skutecznie ten system jest znany uczniom szkół z gminy Zielonki i nie tylko. Teraz przyszedł czas na rozwinięcie tego pomysłu i powstał Senior CUDER. W marcu 2019 r. projekt Senior CUDER został wyróżniony jako jedno z 12 nowatorskich rozwiązań, które udało się zrealizować przy udziale Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie.
certyfikat innowatora – „Senior CUDER”
Największe uznanie zyskały: gra towarzyska Senior CUDER, wpierająca osoby starsze w nawiązywaniu nowych relacji i mówieniu o emocjach oraz Nawigacja głosowa osób zależnych NGOZ, ułatwiająca samodzielne poruszanie się osób niewidomych po budynkach użyteczności publicznej.
Senior CUDER jest skierowany do osób starszych. Opiera się na jedności i pięciu nierozerwalnie połączonych sfer człowieka: ciała, umysłu, ducha, emocji, relacji. Stąd też nazwa CUDER – od pierwszych liter tychże sfer. Gra towarzyska Senior CUDER wspiera osoby starsze w nawiązywaniu nowych relacji i mówieniu o emocjach. Jednymi z pierwszych osób, które mogły w nią zagrać były panie z Centrum Aktywnego Seniora w Zielonkach, a ich reakcje były bardzo pozytywne.
– Wszystko zaczęło się od rozmowy z Magdą, czasami wpada na kawę, by pogadać. Magda czerpie radość z prowadzenia „klubu seniora” lubi swoich seniorów, są dla niej ważni, często o nich opowiada. Tym razem Magda miała kłopot, relacje pomiędzy paniami w klubie pogorszyły się, pojawił się konflikt i żadne sposoby nie działały, czuć było, że atmosfera się psuje. Jak wiemy, każdy kłopot można potraktować jak wyzwanie, jak zadanie do wykonania, tak też pomyślałem; mamy skuteczny sposób na poprawianie relacji wśród młodzieży, profilaktyczną grę CUDER, a gdyby grę zmodyfikować i dopasować do innej grupy wiekowej? – opowiada Tomasz Gubała.
W tym samym czasie został ogłoszony konkurs na innowację społeczną skierowaną do osób w wieku senioralnym.
– Postanowiliśmy przerobić grę wspomagającą wychowanie dzieci, na grę dla starszych, dbając aby miała ten sam sens: poprawiała relacje wśród graczy i dawała refleksję: kim jesteś? po co żyjesz na świecie? czy Twoje życie ma sens? – mówi Tomasz Gubała.
W powstawanie gry zaangażowanych było 6 twórczych i pomysłowych osób: pracująca z seniorami Magda, Iga, Stasia – zaprzyjaźniony pedagog, Karolina, prezes fundacji ARCHEZJA i pedagog oraz Jacek – psycholog. Zadano pytanie – czego potrzebują ludzie? Odpowiedz brzmiała – okazji do rozmowy, możliwości opowiedzenia o swoich dylematach, radościach, sukcesach i porażkach. Ważne też, by grafika gry była ładna, aby przyciągała wzrok, to zadanie dla mistrzyni grafiki czyli Eli, która przygotowała całą kolorystykę i grafikę dla gry. To wszystko ma gra „Senior CUDER” może dlatego, że jest mało skomplikowana, a jednak jest w niej zawarta głębia personalizmu.
– W marcu, co było dla mnie wielkim zaskoczeniem projekt Senior CUDER został wyróżniony jako jeden z 12 nowatorskich rozwiązań, które udało się zrealizować przez dwa lata przy udziale Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie – podsumował Tomasz Gubała.
Gratulujemy kolejnego, kreatywnego pomysłu!